Kol Çantası İlişkisi: Ortak Bir Hayat Alanı Kurabilmek

Kol Çantası İlişkisi: Ortak Bir Hayat Alanı Kurabilmek

İlişkilerde en temel meselelerden biri, iki insanın birbirini gerçekten hayatının bir parçası olarak görüp görmediğidir. Çünkü birini hayatına almakla, onu kendi düzeninin uygun boşluklarına yerleştirmek aynı şey değildir.

Bir taraf kendi işini, sosyal yaşamını, ailesini, arkadaşlarını ve alışkanlıklarını hiç değiştirmeden sürdürürken diğerinin sürekli bu düzene uyum sağlamasını bekliyorsa, orada ortaklıktan çok tek taraflı bir düzen oluşur.

Ben bu tür ilişkileri “kol çantası ilişkisi” olarak tanımlıyorum.

Çünkü kol çantası, gerektiğinde kola takılır, ihtiyaç kalmadığında bir kenara bırakılır. Oysa insan ilişkileri böyle kurulamaz. Karşıdaki kişinin de zamanı, programı, beklentileri, sorumlulukları ve duyguları vardır.

Sağlıklı bir ilişkinin esası, bir insanı kendi hayatına monte etmek değil; iki ayrı hayat arasında ortak faydalar yaratabilmek ve ortak paydalarda buluşabilmektir.

İlişkide Tek Bir Merkez Olmaz

Her insanın kendine ait bir yaşam düzeni olması doğaldır. İş hayatı, ailesi, arkadaşları, alışkanlıkları ve kişisel alanı vardır.

Sorun, bunlardan birinin ilişkinin değişmez merkezi haline gelmesiyle başlar.

Bir tarafın hayatı hep sabit kalıyor, diğer tarafın programı sürekli ona göre şekilleniyorsa zaman içinde denge bozulur. Çünkü ilişki, bir kişinin hayatının etrafında dönen ikinci bir hayat yaratmak değildir.

Asıl soru şudur:

“İkimizin koşullarını birlikte nasıl değerlendirebiliriz?”

Bu soru, sağlıklı ilişkinin en önemli göstergelerinden biridir.

Ortaklık Fedakârlık Gerektirir

İki insanın yaşam biçimlerinin tamamen aynı olması zaten beklenemez.

Çalışma saatleri farklı olabilir.

Sosyal çevreleri farklı olabilir.

Aile sorumlulukları farklı olabilir.

Hayata ayırdıkları zamanın biçimi bile birbirinden uzak olabilir.

Bu farklılıklar ilişkinin önünde engel değildir. Asıl belirleyici olan, iki tarafın bu farklılıkların arasında ortak alan yaratabilme becerisidir.

Bazen bir taraf planını değiştirir.

Bazen diğeri.

Bazen biri daha fazla anlayış gösterir.

Başka bir dönemde aynı anlayışı öteki taraf gösterir.

Fedakârlığın kendisi problem değildir. Problem, fedakârlığın sürekli aynı taraftan beklenmesidir.

Çünkü karşılıklılık ortadan kalktığında ilişki giderek yorucu hale gelir.

Anlayış Tek Taraflı Bir Yük Değildir

İlişkilerde sık kullanılan kavramlardan biri “anlayış”tır.

Anlayış elbette gereklidir.

Ancak bazen bu kelime, tek taraflı kararların kabul edilmesini sağlamak için kullanılabilir.

Bir taraf önce kararını verir, programını yapar, ardından karşısındakine bunu bildirip:

“Anlayış göstermen gerekir.”

diyorsa burada durup düşünmek gerekir.

Çünkü gerçek anlayışın içinde karşı tarafın fikrine değer vermek de vardır.

Sürekli bir kişinin kendi hayatını esas alması, diğerinden ise uyum beklemesi; nezaket, saygı ve sevgi kavramlarıyla bağdaşmaz.

Bu daha çok bencilce bir ilişki anlayışına dönüşür.

Verilen Sözün Bir Ağırlığı Vardır

İlişkilerde söz vermek, çoğu zaman basit bir plan yapmaktan daha fazlasıdır.

Örneğin iki kişi:

“Cuma günü görüşürüz.”

diye anlaşmışsa, o gün artık iki kişinin ortak planıdır.

Taraflardan biri sonradan başka bir program yapmak zorunda kalabilir. Hayatın içinde beklenmedik durumlar çıkabilir. İş, aile, sağlık ya da başka bir zorunluluk planı değiştirebilir.

Burada mesele, değişikliğin kendisi değildir.

Mesele, nasıl değiştirildiğidir.

“Cuma görüşemiyoruz.”

demekle,

“Cuma için böyle bir durum oluştu. Planımızı değiştirebilir miyiz, senin için uygun olur mu?”

demek arasında büyük bir fark vardır.

İlkinde karar verilmiş ve karşı tarafa bildirilmiştir.

İkincisinde ise ortak karar aranmaktadır.

Ortak Verilen Karar Tek Başına Bozulmamalıdır

Birlikte alınmış bir karar, yalnızca bir kişinin kararı değildir.

Bu nedenle değişiklik gerektiğinde de diğer tarafın görüşü alınmalıdır.

Karşı taraf belki o güne göre işini ayarlamıştır.

Başka bir programını ertelemiştir.

Bir daveti reddetmiştir.

Ailesiyle yaptığı bir planı değiştirmiştir.

Bütün bunlar hesaba katılmadan yapılan tek taraflı değişiklik, karşıdaki insanın zamanını önemsizleştirebilir.

Bu nedenle sağlıklı yaklaşım, karşı tarafa yalnızca bilgi vermek değil, onu karar sürecine dahil etmektir.

Çünkü ilişki, bildirim sistemi değildir.

Müzakere ve ortaklaşma alanıdır.

“Ben Karar Verdim, Sen Anla” Yaklaşımı

İlişkilerde en sorunlu davranış biçimlerinden biri de budur:

Önce tek taraflı karar alınır.

Sonra karar karşı tarafa iletilir.

Ardından anlayış beklenir.

Bu durumda “anlayış” kelimesi, aslında “itiraz etme” anlamına dönüşebilir.

Oysa karşılıklı saygının olduğu bir ilişkide insanlar birbirinin hayatını da dikkate alır.

Önemli olan yalnızca kişinin kendi gerekçesinin haklı olması değildir.

Karşı tarafın o değişiklikten nasıl etkilendiği de önemlidir.

Saygı, sadece iyi konuşmak değildir.

Karşıdaki insanın zamanına ve iradesine değer vermektir.

Nezaket Bir Üsluptan Fazlasıdır

Nezaket yalnızca kibar cümleler kurmak değildir.

Bir plan değiştiğinde karşı tarafın fikrini almak da nezakettir.

Kendi hayatını merkez kabul etmeyip karşıdaki insanın koşullarını düşünmek de.

“Ben böyle karar verdim.”

yerine:

“Böyle bir durum ortaya çıktı, bunu nasıl çözebiliriz?”

diyebilmek, ilişki kültürünün önemli bir göstergesidir.

Çünkü sağlıklı ilişkilerde insanlar birbirine emir vermez, birbirini oldubittiye getirmez.

Konuşur.

Dinler.

Ve mümkün olduğu ölçüde ortak bir çözüm bulur.

Sevgi Davranışlarda Görünür

İlişkilerde duygular elbette önemlidir.

Ancak sevginin en güçlü göstergesi çoğu zaman sözler değil, davranışlardır.

Bir insan:

“Seni önemsiyorum.”

diyebilir.

Ama gerçekten önemsiyorsa bunu zaman yönetiminde de gösterir.

Verdiği sözlerde de.

Plan değişikliklerinde de.

Karşı tarafın hayatını dikkate alış biçiminde de.

Sevgi, yalnızca özlem duymak değildir.

Karşıdaki insanın varlığını hayatın kararlarında hesaba katmaktır.

Sağlıklı “Biz” Nasıl Kurulur?

Bir ilişkide “biz” duygusu, iki insanın sürekli birlikte olmasıyla oluşmaz.

Ortak kararlar, karşılıklı sorumluluk ve birbirinin hayatına duyulan saygıyla oluşur.

Buradaki önemli denge şudur:

İki insan da kendi bireyselliğini koruyabilmelidir.

Ama aynı zamanda ilişkinin ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmalıdır.

Ne bir taraf kendisini tamamen feda etmelidir ne de diğerinden kendisine göre şekillenmesini beklemelidir.

Gerçek ortaklık, iki kişinin de gerektiğinde kendi konfor alanından çıkabilmesiyle mümkündür.

Bir İlişki Boş Zamanlara Sığdırılmamalıdır

Bir insanın hayatında ilişki sürekli diğer bütün programlardan sonra kalan zamana sıkıştırılıyorsa, burada ilişkinin konumunu yeniden değerlendirmek gerekir.

İşler bittikten sonra…

Arkadaşlarla görüşüldükten sonra…

Aile planı tamamlandıktan sonra…

Eğer zaman kalırsa görüşmek…

Bu bazı dönemlerde doğal olabilir.

Ancak sürekli hale geldiğinde karşı taraf kendisini hayatın bir parçası değil, boş zamanın bir seçeneği gibi hissetmeye başlayabilir.

İnsanların birbirine ayırdığı zaman, çoğu zaman verdikleri değerin de göstergesidir.

Çünkü hayatın önemli parçaları takvimin boşluklarına bırakılmaz.

Onlara yer açılır.

Kol Çantası Değil, Yol Arkadaşı

“Kol çantası ilişkisi” benzetmesinin anlatmak istediği şey tam olarak budur.

Bir insan, karşısındaki kişiyi yalnızca kendi uygun olduğu zamanlarda hayatına dahil ediyor, kendi programı değiştiğinde onu kolayca geri plana atıyor ve her seferinde anlayış bekliyorsa, orada ilişki eşitlikten uzaklaşır.

Sağlıklı ilişki ise yol arkadaşlığıdır.

Yol arkadaşlığında bazen biri diğerinin temposuna uyar.

Bazen rota birlikte değiştirilir.

Bazen planlar yeniden yapılır.

Ama bütün bunların ortak noktası şudur:

Kararlar mümkün olduğunca birlikte alınır.

Çünkü iki kişinin çıktığı bir yolculuğun rotasını sürekli tek kişi belirleyemez.

Sonuç

İlişkilerde asıl mesele, bir insanı kendi hayatına yerleştirmek değil; iki hayat arasında yeni bir ortak alan oluşturabilmektir.

Bu ortak alanın içinde karşılıklılık vardır.

Fedakârlık vardır.

Sözlere sadakat vardır.

Birbirinin zamanına saygı vardır.

Ve gerektiğinde birlikte karar değiştirebilme olgunluğu vardır.

Birlikte verilmiş bir sözün tek taraflı iptal edilmesi, ardından da karşı taraftan anlayış beklenmesi sağlıklı bir ilişki biçimi değildir.

Çünkü ilişkinin özü:

“Ben karar verdim, sen uy.”

değil;

“Bu durumu ikimiz için nasıl çözebiliriz?”

diyebilmektir.

İki insan birbirinin aksesuarı değildir.

Birbirinin hayat boşluklarını doldurmak için de var değildir.

İlişki, iki ayrı hayatın kendi değerini koruyarak ortak bir yol kurabilmesidir.

Ve belki de en sağlıklı ilişkinin en sade cümlesi şudur:

“Benim hayatım kadar senin hayatın da önemli.”

Çünkü sevgi, birini yanında taşımak değil;

birlikte yürüyebilecek bir yol yaratmaktır.

İlker Taşyürek
Eğitimci / Yazar