Empati… İnsan Olabilmenin En Büyük Olgunluğudur
Ben bir fizik öğretmeniyim…
Hayatım boyunca öğrencilerime sadece formülleri değil, olaylara farklı açılardan bakabilmeyi de anlatmaya çalıştım. Çünkü fizik aslında yalnızca sayılarla ilgili değildir; hayatın kendisini anlamayı da öğretir insana.
Mesela bağıl hız konusu…
Bir cismin hızı, gözlemcinin bulunduğu yere göre değişebilir.
Aynı olay, farklı bir noktadan bakıldığında bambaşka görünebilir.
Trende oturan biri için yanındaki yolcu duruyordur…
Ama dışarıdaki gözlemci için ikisi de büyük bir hızla hareket etmektedir.
Hayat da böyledir aslında.
İnsanlar çoğu zaman kendi baktıkları yerden gördüklerini mutlak doğru zannederler.
Kendi yaşadıklarını, kendi kültürlerini, kendi travmalarını, kendi bilgi düzeylerini merkeze koyarlar.
Ve sonra karşısındaki insanı anlamadan hüküm verirler.
Oysa gerçek dediğimiz şey bazen bakış açısına göre şekillenir.
Bir insanın verdiği tepkiyi değerlendirirken şunu düşünmek gerekir:
“Acaba o bunu neden böyle algıladı?”
“Ben mi eksik anlattım?”
“Benim doğrularımın eksik tarafları olabilir mi?”
“Yoksa onun yetiştiği çevre, yaşadığı hayat, gördüğü kültür olayları farklı yorumlamasına mı sebep oldu?”
İşte empati tam burada başlar.
Empati; sadece karşındakine hak vermek değildir.
Empati, kendi egonu bir kenara bırakıp başka bir insanın ruhundan hayata bakabilme cesaretidir.
Ne yazık ki çağımızın en büyük sorunlarından biri de budur.
İnsanlar dinlemek için değil, cevap vermek için konuşuyor artık.
Anlamak için değil, yargılamak için bakıyor.
Bu yüzden kırılıyoruz…
Bu yüzden dostluklar parçalanıyor…
Bu yüzden insanlar birbirinden uzaklaşıyor.
Albert Einstein’ın o meşhur sözü aslında insanlığın özeti gibidir:
“Ne hazin bir çağda yaşıyoruz ki, bir atomu parçalamak bir önyargıyı parçalamaktan daha kolay.”
Düşünün…
İnsanlık atomu parçalayacak kadar ilerledi ama hâlâ birbirini anlamayı tam öğrenemedi.
Üstelik insan ilişkilerinde çoğu çatışmanın temelinde de aynı sorun yatıyor:
Herkes kendi doğrusunu mutlak gerçek sanıyor.
Oysa bazen ilişkilerde en önemli mesele kimin haklı olduğu değildir.
Asıl önemli olan; huzuru koruyabilmek, birbirini kaybetmeden orta bir yolda buluşabilmektir.
Çünkü hayat bir mahkeme salonu değildir.
Sürekli kazananlar ve kaybedenler üretmeye çalışırsanız, günün sonunda ilişkiler yorgun düşer.
Bazen bir adım geri atabilmek…
Bazen karşı tarafın duygusunu anlayabilmek…
Bazen “haklıyım ama kırmak istemiyorum” diyebilmek insanı büyütür.
Uzlaşmak zayıflık değildir.
Tam tersine, güçlü karakterlerin göstergesidir.
Çünkü insan egosunu büyüttükçe yalnızlaşır;
empati kurdukça ise insanlaşır.
Oysa Mustafa Kemal Atatürk’ün büyüklüğü sadece savaş kazanmasında değildi.
O, insanı anlayabilen bir liderdi.
Anadolu’nun köylüsünü de anladı, öğretmenini de…
Kadının toplumdaki yerini de gördü, çocukların geleceğin temeli olduğunu da…
Çünkü Atatürk biliyordu ki bir toplumu değiştirmek istiyorsanız önce insanı anlamanız gerekir.
Köy Enstitülerinin temelinde bile bu anlayış vardı.
Öğrenciyi ezberleyen birey değil, düşünen insan yapmak…
Sorgulayan…
Dinleyen…
Anlayan…
Üreten insan…
Bugün eğitim sisteminde eksikliğini hissettiğimiz en önemli kavramlardan biri de budur aslında: empati.
Bir öğretmen öğrencisini anlamıyorsa eğitim eksik kalır.
Bir anne baba çocuğunun ruhunu okuyamıyorsa sevgi eksik kalır.
Bir yönetici çalışanını anlamıyorsa adalet eksik kalır.
Bir toplum birbirini anlamıyorsa huzur eksik kalır.
Belki de bu yüzden insan hayatındaki en büyük olgunluk;
haklı olmaktan çok anlayabilmeyi başarabilmektir.
Çünkü bazen karşındaki insanın gözlerinden hayata bakabildiğin anda,
kavgaların büyük kısmı zaten anlamını yitirir.
Ve insan o zaman şunu fark eder:
Herkes kendi penceresinden bakıyor hayata…
Ama gerçek bilgelik, başka pencerelerden de bakabilmeyi öğrenebilmektir.
İlker Taşyürek
Eğitimci – Yazar
