Kaya Mutlu: Mersin’in Geleceğini Planlayan Bir Ömür

Kaya Mutlu: Mersin’in Geleceğini Planlayan Bir Ömür

Bir belediye başkanının hikâyesi, görev yaptığı yılların toplamından daha fazlasıdır. Açılan yollar, kurulan tesisler, değişen mahalleler ve yıllar sonra anlatılmaya devam eden hatıralar da o hikâyenin parçalarıdır.

Ali Kaya Mutlu, Mersin’de adı bu hatıralarla birlikte yaşayan yöneticilerden biri. Onu tanıyanların anlatımlarında planlamacı bir bürokrat, üretime önem veren bir belediye başkanı ve sosyal demokrat siyasetin etkili bir ismi olarak karşımıza çıkıyor. Yaşam öyküsü ise Mersin’in büyüme ve kentleşme arayışlarının içinden geçiyor.

Mersin’den başlayan, dünyaya açılan eğitim yolculuğu

Prof. Dr. Erkan Aktaş’ın Güney Gazetesi’nde yayımlanan biyografik çalışmasına göre Ali Kaya Mutlu, 1929 yılında Mersin’de dünyaya geldi. Babası, milletvekilliği de yapan Süleyman Fikri Mutlu’ydu.

Galatasaray Lisesi’nde öğrenim gören Mutlu, 1953’te Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nden mezun oldu. Meslek yaşamının ilk duraklarından biri Tarsus Sulu Tarım Araştırma Enstitüsü oldu. ABD’de tarım teknikleri üzerine incelemeler yaptı; Fransa’nın Montpellier kentinde lisansüstü eğitim aldı.

Bu eğitim ve meslek çizgisi, onun belediye başkanlığından önce üretim, tarım ve kalkınma meseleleriyle uğraşan bir uzman olduğunu gösteriyor. Aktaş’ın aktardığına göre daha sonra Devlet Planlama Teşkilatında tarım ve tarıma dayalı sanayiler alanında grup başkanlığı yaptı. 

Başkanlıktan önce bir planlama uzmanı

Mutlu’nun Devlet Planlama Teşkilatındaki mesleki birikimine ilişkin dikkat çekici tanıklıklardan biri Murat Karayalçın’a ait.

2016’daki cenaze töreninde konuşan Karayalçın, 1969 yılında teşkilata uzman yardımcısı olarak girdiğinde Mutlu’nun tarım grubunun başında bulunduğunu anlattı. Onun uzmanlık dönemindeki çalışmalarını da belediye başkanlığı kadar güçlü ifadelerle andı.

Bu tanıklık, Mutlu’nun Mersin’deki yöneticilik serüveninin arkasında merkezi idareyi, yatırım süreçlerini ve planlama mekanizmalarını bilen bir meslek insanı bulunduğunu ortaya koyuyor. 

Üç seçim dönemi, iki ayrı hizmet devresi

Kaya Mutlu, 1973 yerel seçimlerinde CHP’den Mersin Belediye Başkanı seçildi; 1977’de yeniden seçilerek görevini sürdürdü. İlk iki seçim dönemini kapsayan hizmet devresi 1980’de sona erdi. 26 Mart 1989 seçimlerinde yeniden belediye başkanlığına geldi ve 1994’e kadar görev yaptı.

Tarihlerin aktarımında küçük bir farklılık bulunuyor: Mersin Büyükşehir Belediyesinin resmî başkanlar listesi ilk hizmet devresini 1974–1980, ikincisini 1989–1994 olarak kaydediyor; dönem anlatımları ise başlangıç olarak 1973 seçimlerini esas alıyor. Bu nedenle Mutlu’nun siyasal yaşamı üç seçim dönemi üzerinden değerlendiriliyor. 

Bugün kimi anma haberlerinde “eski büyükşehir belediye başkanı” diye anılsa da görevlerinin büyük bölümü Mersin Belediyesi dönemine aitti. Büyükşehir kurulmasına ilişkin düzenleme 1993’te yapıldı; yeni belediye yapısının görev başlangıcı ise resmî tarihçede 1 Haziran 1994 olarak belirtiliyor. 

Büyüyen kente teknik kadro ve altyapı

Mutlu dönemini anlatan kaynaklarda öne çıkan konulardan biri, belediyenin teknik kapasitesinin geliştirilmesi.

Dönemin belediye çalışmalarını aktaran Münif Aparı, mühendislerden ve deneyimli bürokratlardan oluşan kadronun kuruluşunu ayrıntılarıyla anlatıyor. Makine bakım atölyeleri, elektrik işletmesi, su şebekesi ve kanalizasyon projeleri bu yapılanmanın önemli başlıkları arasında yer alıyor.

Aparı’nın aktarımına göre su ve kanalizasyon yatırımları ile modern toptancı hal projesinin devlet yatırım programına alınması için merkezi kurumlarla görüşmeler yürütüldü. Mutlu, Ankara’daki planlama deneyimini Mersin’in yatırım ihtiyaçları için kullandı. 

Bu anlatımdan çıkan yönetim yaklaşımı, kentin büyümesini yalnızca yeni binalarla değerlendirmeyen; suyu, ulaşımı, teknik personeli ve bakım kapasitesini birlikte ele alan bir belediyecilik anlayışı.

Sofraya, işe ve ulaşıma dokunan belediyecilik

Kaya Mutlu’nun adıyla birlikte anılan yatırımlar arasında belediye ekmek fabrikası, toptancı hal, otogar ve belediye atölyeleri bulunuyor. Yerel basındaki dönem anlatımları, otobüs hizmetlerinin geliştirilmesine ve belediyenin kendi iş gücüyle hizmet üretmesine de dikkat çekiyor. 

Bu tercihlerin kent yaşamındaki karşılığı somuttu: Ekmeğin üretimi hane bütçesini, halin işleyişi ticareti, otobüs seferleri ise işe ve gündelik hizmetlere erişimi ilgilendiriyordu.

İlhan Karaçay’ın yayımladığı dönem anlatımında belediye istihdamının işçi aileleri ve esnaf üzerindeki etkisi özellikle vurgulanıyor. Çalışanlara yapılan ödemelerin mahalle ekonomisine yansıması, Mutlu dönemine ilişkin toplumsal hafızanın bir parçası olarak aktarılıyor. 

Çöpü değerlendiren, barınmayı gündemine alan yaklaşım

Eski Kültür Bakanı ve Mutlu’nun yeğeni Fikri Sağlar, onun belediyeciliğini anlattığı yazısında Akbelen’deki sosyal konut çalışmalarına, belediye ekmek üretimine ve atık değerlendirme tesisine dikkat çekiyor.

Sağlar’ın aktardığına göre tesiste metal, cam ve kâğıt gibi malzemeler ayrıştırılıyor; organik atıklardan tarımda kullanılabilecek kompost üretiliyordu. 

Bu çalışma, Mutlu’nun ziraat ve üretim alanındaki birikimiyle birlikte düşünüldüğünde ayrıca anlam kazanıyor. Kentin atığını tarımsal girdiye dönüştürme fikri, belediye hizmetinin çevre ve üretimle kurduğu ilişkinin erken örneklerinden biri olarak değerlendirilebilir.

Berdan suyunda yıllara yayılan emek

Yerel anlatımlarda Berdan suyu da Mutlu’nun adıyla birlikte anılıyor. Ancak uzun yıllara yayılan altyapı yatırımlarında projenin başlatılmasıyla tamamlanmasını ayırmak gerekiyor.

MESKİ’nin 2024 performans programı, Berdan İçme Suyu Arıtma Tesisi’nin yapımına 1979’da başlandığını belirtiyor. Kurumun tesis hakkındaki açıklaması ise hizmete giriş tarihini 1984 olarak veriyor. Böylece yatırımın başlangıcının Mutlu’nun görev dönemine, tamamlanmasının sonraki yıllara uzandığı görülüyor. 

Mersin’in su altyapısını anlatırken bu sürekliliği gözetmek, hem Mutlu’nun dönemindeki çalışmaları hem de sonrasında yürütülen emeği doğru yere yerleştiriyor.

Mersin’i festivalle buluşturmak

Mutlu döneminde kültür ve tanıtım faaliyetleri de belediye gündemindeydi. 18 Haziran 1975 tarihli Hey dergisinde yer alan haber, Mersin’de düzenlenen Akdeniz Tekstil ve Moda Festivali’ni ve organizasyonda Kaya Mutlu’nun çalışmalarını kayda geçiriyor. 

Bu arşiv kaydı, onun dönemindeki belediyeciliğin teknik hizmetlerin yanında kentin kültürel görünürlüğünü de önemsediğini gösteriyor. Festival, Mersin’i sanatçıların, izleyicilerin ve farklı sektörlerin buluştuğu bir kent olarak tanıtma arayışının parçalarından biriydi.

Düşüncelerini uygulamalarından okumak

Mutlu’nun kent anlayışını, belgelenen uygulamaları üzerinden okumak mümkün: Planlama birikimiyle yatırım aramak, belediyenin hizmet üretme kapasitesini geliştirmek, temel ihtiyaçlara yönelik tesisler kurmak ve kültürel etkinliklere alan açmak.

Bu uygulamalar birlikte değerlendirildiğinde, üretimi ve kamusal hizmeti öne alan sosyal demokrat bir belediyecilik çizgisi beliriyor. Bu, ona ait doğrudan bir söz değil; kaynaklarda aktarılan çalışmalar üzerinden yapılan bir değerlendirme.

Kendisine sonradan yakıştırılan “efsane başkan” ifadesinin arkasında da bu hizmetlerin kent belleğindeki karşılığı bulunuyor. 2022’deki anma töreninde Vahap Seçer, Mutlu’nun hizmetlerinin yanı sıra insan ilişkilerini de örnek gösterdi. 

Bir ömrün ardından kalan kent hafızası

Ali Kaya Mutlu, 10 Eylül 2016’da, tedavi gördüğü Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’nde 87 yaşında yaşamını yitirdi. Evli ve dört çocuk babasıydı. Cenazesi, parti ve belediye önündeki törenlerin ardından Muğdat Camisi’nde kılınan namaz sonrasında Mersin Şehir Mezarlığı’nda toprağa verildi. 

Bugün onun yaşam öyküsüne dönmek, Mersin’in hangi ihtiyaçlarla büyüdüğünü, belediyeden ne beklediğini ve kamusal hizmetlerin gündelik hayatı nasıl değiştirdiğini de hatırlamak anlamına geliyor.

Kaya Mutlu’nun kent tarihindeki yeri; uzmanlıkla başlayan, yerel yönetimle devam eden ve yıllar sonra hâlâ anlatılan bir hizmet yaşamında saklı. Mersin’in başarılı insanları arasında onu görünür kılan da kent yaşamına dokunan bu izler.